Γράμμος

Η λίμνη Μουτσάλια στις Αρρένες του Γράμμου
(φωτ. Λεωνίδας Παπαρίζος)

Ξεκινάμε από την Καστοριά και κατευθυνόμαστε προς το χωριό Νεστόριο, που είναι γνωστό για το River Party. Μετά το Νεστόριο ο δρόμος συνεχίζει δίπλα στον ποταμό Αλιάκμονα και μας οδηγεί στον Πεύκο. Λίγο παραπάνω συναντούμε πινακίδα που μας δείχνει ότι αν πάμε δεξιά θα γνωρίσουμε τα "χωριά" Λειβαδοτόπι, Γιαννοχώρι, Μονόπυλο και Σλήμνιτσα. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν χωριά. Υπάρχουν μόνο ερείπια. Τα τραγικά γεγονότα του εμφυλίου ρήμαξαν τον τόπο. Παντού ερημιά και εγκατάλειψη. Και μνημεία. Είτε από τη μία πλευρά είτε από την άλλη.

Να επισημάνουμε οπωσδήποτε ότι ο Γράμμος είναι ένα βουνό με οργιώδη μικτή βλάστηση φυλλοβόλων και κωνοφόρων το οποίο θα μπορούσε κάλλιστα να είναι και εθνικός δρυμός, αλλά είναι και ένα όχι 100% ασφαλές βουνό. Σε γενικές γραμμές δεν τίθεται πρόβλημα ασφάλειας στο Γράμμο. Υπάρχουν όμως και δύο εξαιρέσεις. Πρώτον κάποια ελάχιστα σημεία τα οποία ακόμη δεν καθάρισαν από τις νάρκες, όπως είναι το ύψωμα του Τσάρνου (κινούμενοι προς Λειβαδοτόπι, Σλήμνιτσα κλπ. είναι το ύψωμα στα αριστερά μας, απέναντι, πίσω απ' το ποτάμι). Δεύτερον οι Αλβανοί έμποροι ναρκωτικών που περνούν, νύχτα κυρίως, πάνοπλοι και έτοιμοι για μάχη με τους συνοριοφύλακες αστυνομικούς.

Πρόσφατα η Πολιτεία δημιούργησε στο Γράμμο το λεγόμενο "Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης". Αυτό σκοπεύει στην εδραίωση της εθνικής συμφιλίωσης και στην ανάπτυξη του τόπου, μέσα από την καταγραφή της ιστορίας, τη γνωριμία των επισκεπτών με το λαϊκό πολιτισμό της περιοχής, την προώθηση εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και την ανάδειξη του φυσικού πλούτου του ορεινού όγκου του Γράμμου. 

Μπαίνουμε λοιπόν στο Λειβαδοτόπι ή καλύτερα στα ερείπια Λειβαδοτοπίου, όπου σώθηκε μόνο το καμπαναριό της εκκλησίας. Σήμερα έχουν ξαναφτιάξει το σπίτι τους μια χούφτα άνθρωποι και έρχονται περιστασιακά. Μόνιμος είναι μόνο ο Πέτρος Κοράνης, μόνος του μέσα στην ερημιά. Έχει και έναν κοινοτικό ξενώνα στα πρότυπα ορειβατικού καταφυγίου (τηλ. 2467082444). Έχει κάνει και μια όμορφη πέτρινη σκεπαστή βρύση για να ξεδιψούν οι περαστικοί.

Ας δούμε τι λέει για την πατρίδα του ο Πέτρος Κοράνης στο εξαιρετικό ντοκυμανταίρ του Νίκου Θεοδοσίου "Γράμμος, μαγικές εικόνες":

ΓΡΑΜΜΟΣ, ΜΑΓΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ
του Νίκου Θεοδοσίου


Συνεχίζουμε για το Γιαννοχώρι, έχοντας πάντα αριστερά μας τον Τσάρνο, που είναι κατάφυτος με αιωνόβιες οξιές, βελανιδιές, σφενδάμια, έλατα, μαυρόπευκα, σκλήθρα, λεύκες και ιτιές. Εκεί μέσα ζουν ακόμη ελάχιστες αρκούδες, μερικά ζαρκάδια, λύκοι, αγριογούρουνα, τσακάλια, αλεπούδες, λαγοί, αετοί, γεράκια και ο σπάνιος μαύρος δρυοκολάπτης. Στο Γιαννοχώρι σώζεται η εκκλησία της Παναγίας που είναι η μοναδική στα Βαλκάνια με διπλό γυναικωνίτη και κάποια ελάχιστα σπίτια που ανοικοδομήθηκαν και κατοικούνται περιστασιακά. Ίδιο το σκηνικό και στο Μονόπυλο, ίδιο και στη Σλήμνιτσα, που σήμερα πλέον λέγεται Τρίλοφος. Οι 200 οικογένειες που έμεναν κάποτε εδώ σκόρπισαν σε Καστοριά, Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Αμερική, Καναδά και Αυστραλία. Με πολλές θυσίες ξανάφτιαξαν περίπου 15-16 σπίτια, τα οποία κατοικούνται κυρίως το καλοκαίρι. Σώθηκε επίσης ο ναός του Αγ. Αθανασίου και το παλιό δημοτικό σχολείο. Ο δρόμος στη συνέχεια ξανασυναντά τον Αλιάκμονα και φτάνει σε διασταύρωση. Αριστερά έρχεται ο δρόμος από τον Πεύκο και δεξιά καταλήγει στο χωριό Γράμμος.

Εδώ κάποτε βρισκόταν το Λιανοτόπι...
(φωτ. Πέτρος Παπαδόπουλος)

Πίσω πάλι στην άσφαλτο που έρχεται απ' το Νεστόριο για να μπούμε στον Πεύκο (όπου λειτουργεί και κοινοτική ταβέρνα). Μετά τον Πεύκο δεν πρόκειται να ξαναδούμε άσφαλτο. Μπαίνουμε αρχικά σε δάσος με μαυρόπευκα και αργότερα σε δάσος με οξιές. Ακολουθούμε σε όλες τις διασταυρώσεις τις ταμπελίτσες που γράφουν "Γράμμος". Περίπου στα 9 χλμ. από τον Πεύκο συναντούμε το εκκλησάκι της Παναγίας, που έχτισε ο 1ος λόχος του 592 ΤΠ τον Οκτώβριο του '48. Θα συνεχίσουμε ευθεία διότι αριστερά κάτω πάει για τα ερείπια του Μυροβλήτη. Ακόμη 1 χλμ. και θα δούμε δεξιά πινακίδα προς το βυζαντινό μοναστήρι του Αγίου Ζαχαρία. Αξίζει τον κόπο η παράκαμψη, είναι 4 χλμ. από τη διασταύρωση. Συνεχίζοντας περνάμε πάνω από χαρακτηριστικό ρέμα. Έχει διασταύρωση: αριστερά πάει κάτω για Μυροβλήτη, Αρρένες και λίμνη Μουτσάλια. Συνεχίζει για Κοτύλη, Πευκόφυτο, Χρυσή, Κυψέλη, Επταχώρι και από κει και πέρα για τα Μαστοροχώρια της Κόνιτσας. Δεξιά πάει για Γράμμο. Εκεί ακριβώς βρισκόταν το Λιανοτόπι. Χρειάζεται προσπάθεια για να εντοπίσουμε με το μάτι τα χαλάσματα, ενώ είναι ακριβώς δίπλα στο δρόμο! Τέτοια ισοπέδωση! Πρόσφατα στο σημείο αυτό κάποιοι έχτισαν μία πέτρινη βρυσούλα και ένα ξύλινο κιόσκι. Περνάμε πλέον και τη διασταύρωση που οδηγεί δεξιά στα ερείπια της Φούσιας και στη Σλήμνιτσα. Από δω και πέρα έχουμε στα δεξιά μας πάνω ψηλά το εκπληκτικό δάσος της Μπαρούγκας (κατάφυτο από αλπικά πεύκα, πανύψηλα ρόμπολα, μαύρα έλατα, αιωνόβιες οξιές και άλλα 480 περίπου είδη χλωρίδας), ενώ στα αριστερά θα παρατηρήσουμε το φαράγγι Καταφίκι, όπου βρισκόταν το νοσοκομείο των ανταρτών του ΔΣΕ. Ακολουθούν τα ερείπια του Βέτερνικ και τέλος μπροστά μας στο βάθος της φαρδιάς κοιλάδας μας υποδέχονται οι πρώτες πινακίδες του χωριού Γράμμος (η ξακουστή Γράμμουστα) στα 1.380 μ. υψόμετρο.

ΛΙΜΝΗ ΓΚΙΣΤΟΒΑ

Λίμνη Γκιστόβα, η ψηλότερη λίμνη της Ελλάδας
(φωτ. Σπύρος Ματιάτος)

Θα παρατηρήσουμε ότι το χωριό πλέον ανοικοδομείται, σπίτια παραθεριστικά εμφανίζονται, ένα καφέ και ταβέρνα μαζί είναι υπό κατασκευή, ήδη λειτουργεί και ξενώνας. Από την εκκλησία της Παναγίας, στο κέντρο του χωριού, απέμειναν μόνο τρεις τοίχοι, όλα τα υπόλοιπα υλικά είναι σωριασμένα στο εσωτερικό του ναού. Από εδώ ξεκινάει μονοπάτι που θα μας οδηγήσει σε 1 ώρα και 30 λεπτά στην αλπική λίμνη Γκιστόβα, την ψηλότερη λίμνη της Ελλάδας (στα 2.315 μ. υψόμετρο) και από κει σε 15 ακόμη λεπτά στην κορυφή του Γράμμου, η οποία στα ελληνικά συνήθως λέγεται "2520" (από το ύψος της) διότι είναι ανώνυμη. Οι Αλβανοί όμως την αποκαλούν "Τσούκα Πέτσικ".

Πίσω τώρα στο Λιανοτόπι για να προλάβουμε και την άλλη διαδρομή προς Αρρένες. Ακολουθούμε τις ταμπέλες, περνάμε και την περίφημη βρύση "Τρακοσάρα" (λένε ότι το νερό της ήταν τόσο ελαφρύ ώστε μια οκά νερό δεν ζύγιζε 400 δράμια αλλά 300...) και φτάνουμε στην άλλη υποαλπική λίμνη του Γράμμου στα 1750 μ. υψόμετρο. Η λίμνη Μουτσάλια είναι αβαθής (μέγιστο βάθος ένα μέτρο) και κατοικείται τόσο από βατράχια όσο και από ένα σπάνιο αμφίβιο, τον Αλπικό Τρίτωνα, που θα τον βρούμε και στη λίμνη Γκιστόβα. Τα πανύψηλα βράχια πάνω απ' τη λίμνη ανήκουν στην κορυφή Κάτω Αρρένα.

Από δω και κάτω, στην περιοχή της Κοτύλης, του Πευκόφυτου και της Χρυσής θα βρεθούμε μπροστά σε καμένες εκτάσεις διότι η φωτιά που ξέσπασε στις αρχές Ιουλίου του 2007 (πολλές μέρες πριν την καταστροφή στην Πελοπόννησο) έκαιγε ανενόχλητη επί 20 μέρες λόγω αδιαφορίας της Πολιτείας ή και εσκεμμένα ίσως (βλέπε νάρκες κλπ.). Ποιος ξέρει... Το αστείο είναι ότι πάντα στην Ελλάδα όλοι δείχνουν ενδιαφέρον κατόπιν εορτής! Έτσι έγινε λοιπόν και με την πυρκαγιά στο Γράμμο. Το 2008 η Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος INTERREG δαπάνησε 400.000 € και δημιούργησε το "Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Πυρόσβεσης στην ορεινή περιοχή του Γράμμου". Ωραία όλα αυτά, άντε να δούμε τώρα πώς θα δουλέψουν και στην πράξη...

ΦΑΓΗΤΟ

Λουκάνικα χωριάτικα στο ταβερνάκι του χωριού Πεύκος

ΠΕΥΚΟΣ
Στο ταβερνάκι του Πολιτιστικού Συλλόγου Πευκιωτών "Η Αγία Παρασκευή". Το δουλεύουν (κυρίως τα Σαβ/κα) ένα ζευγάρι ηλικιωμένων. Δοκιμάσαμε σουβλάκια, μπιφτέκια, λουκάνικα χωριάτικα και μπριζόλες χοιρινές στα κάρβουνα, τηγανητές πατάτες, σαλάτα μαρούλι, φέτα ντόπια και ραδίκια του βουνού. Τιμές πολύ χαμηλές. Μπράβο τους.

ΝΕΑ ΚΟΤΥΛΗ
Ταβέρνα Gilkos. Τηλ. 2467086578.

ΛΙΒΑΔΙΑ ΚΟΤΥΛΗΣ
Στο εστιατόριο που λειτουργεί μέσα στο συγκρότημα "Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης". Σπιτικές νοστιμιές που ετοιμάζουν οι χρυσοχέρες γυναίκες του Αγροτουριστικού Συνεταιρισμού Νεστορίου. Τηλ. 2467021853.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Ξενώνας 1450 m

ΓΡΑΜΜΟΣ
Grammos Mountain Lodge. Στα 1.400 μ. υψόμετρο. Πέτρινος καινούριος ξενώνας που διαθέτει 1 τρίκλινο (40 € για prive χρήση) και 2 τετράκλινα (15 € το άτομο, κοιμούνται και άλλοι μαζί, όπως στα ορειβατικά καταφύγια). Είναι ντυμένα εσωτερικά με ξύλο, έχουν αυτόνομη θέρμανση, TV, NOVA, κλινοσκεπάσματα αλλά δεν παρέχονται πετσέτες. Τα μπάνια των δωματίων είναι ανεξάρτητα και βρίσκονται έξω απ' τα δωμάτια. Υπάρχει κι ένας σκεπαστός χώρος για 12 άτομα με ψησταριά, όπου μπορεί ο καθένας να ψήσει τα δικά του κρέατα. Η χρέωση για το ψήσιμο είναι 1€ το άτομο (παρέχονται ηλεκτρική σούβλα, χάρτινα τραπαζομάντηλα, πλαστικά πιάτα, πλαστικά πηρούνια και ζεστό νερό). Τηλ. 2467890111.

ΠΕΥΚΟΣ
Ξενώνας 4 Εποχές. Τέσσερις αυτόνομες κατοικίες των 40 m² (η κάθε μία με κεντρική θέρμανση, A/C, υπνοδωμάτιο, κουζίνα και σαλόνι με τζάκι και τηλεόραση). Τηλ. 2467031650, 6973778014 & 6973778018.

ΛΙΒΑΔΙΑ ΚΟΤΥΛΗΣ
Μεζονέτες "Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης". Πρόκειται για 3 κτήρια, που χτίστηκαν και λειτουργούν με δαπάνη της ελληνικής βουλής. Διαθέτουν ξενώνα 12 δωματίων, εστιατόριο, καφέ μπαρ, μεγάλη βιβλιοθήκη, εκθεσιακό χώρο με χιλιάδες φωτογραφίες και ντοκουμέντα, αίθουσα προβολής ντοκυμαντέρ, ψηφιακή τράπεζα δεδομένων και μουσείο φυσικής ιστορίας. Τη διαχείριση έχουν αναλάβει ο Δήμος Νεστορίου και ο δραστήριος Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Γυναικών. Απέχει 11 χλμ. από το χωριό Πεύκος (7 χλμ. άσφαλτος και 4 χλμ. χωματόδρομος). Βρίσκεται μέσα στο δάσος, στα λιβάδια της Κοτύλης, στους πρόποδες του "Πύργου της Κοτύλης", κοντά στον γκρεμό "Χάρος", στα 1.456 μ. υψόμετρο, με θέα προς τις Αρρένες. Υπάρχουν 12 μεζονέτες με όλες τις ανέσεις. Τηλ. 2467021853.

NEA ΚΟΤΥΛΗ
Ξενοδοχείο 1450 m. Επιβλητικό πετρόχτιστο κτήριο που διαθέτει 12 δωμάτια με αυτόνομη θέρμανση, καθιστικό με τζάκι, TV και μπάνιο. Λειτουργεί καφέ μπαρ με τζάκι. Τηλ. 2467082400 & 6942474948.

Ξενώνας Κοτύλης. Τηλ. 2467031204. 

ΕΠΤΑΧΩΡΙ
Παραδοσιακός ξενώνας Ιδομενεύς. Τέσσερα τετράκλινα διαμερίσματα με υπνοδωμάτιο, κουζίνα και σαλόνι με τζάκι. Εξωτερικά υπάρχει και πισίνα. Τηλ. 2467087501, 2467087502, 6957211552 & 6974048939.

Ενοικ. δωμάτια Τριανταφύλλου. Τηλ. 2467084159.

1 σχόλιο:

  1. καστορια και γραμμος οι μεγαλες μου λατρειες...καλη δουλεια μπραβο...

    ΑπάντησηΔιαγραφή

ΠΡΟΣΟΧΗ: πριν σχολιάσετε, παρακαλούμε διαβάστε τους "κανόνες σχολιασμού", που βρίσκονται στο δεξί άκρο της οθόνης, στην ενότητα "Σχετικά με μας".