Αμπελάκια Λάρισας

Η ΚΟΙΤΙΔΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΥ
Αμπελάκια Λάρισας: αρχοντικό Γεωργίου Μαύρου (ή Σβαρτς)

Φεύγουμε από τη Λάρισα και πάμε προς Κατερίνη. Σύντομα μπαίνουμε στην κοιλάδα των Τεμπών. Περίπου 150 μ. πριν το σημείο όπου παλαιότερα λειτουργούσε σταθμός διοδίων και τώρα πια έχουν απομείνει κάποια βενζινάδικα και εστιατόρια θα διακρίνουμε την πινακίδα που μας κατευθύνει δεξιά προς Αμπελάκια. Ανηφορίζουμε για 5 χλμ. με απανωτά και απότομα ζικ ζακ και φτάνουμε στα ιστορικά Αμπελάκια. Το χωριό είναι χτισμένο στα 400 μ. υψόμετρο, σε μια πλαγιά του όρους Κίσσαβος. Απέχει 32 χλμ. από τη Λάρισα, 64 χλμ. από την Κατερίνη, 132 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη και 385 χλμ. από την Αθήνα. Σήμερα εδώ διαβιούν μόνιμα περίπου 320 κάτοικοι.

Αμπελάκια Λάρισας
(φωτ. Αθανάσιος Γεωργαντάς)

Τα Αμπελάκια είναι η ιστορική έδρα του Δήμου Τεμπών. Έχουν χαρακτηρισθεί από την Πολιτεία ως παραδοσιακός οικισμός. Στο χωριό σώζονται σήμερα άφθονα καλοδιατηρημένα πετρόχτιστα αρχοντικά και παραδοσιακές πέτρινες βρύσες που φανερώνουν παλαιότερες εποχές δόξας, πλούτου και ακμής. Λίγοι μπορούν να φανταστούν ότι εδώ πάνω στα τέλη του 18ου αι. κατοικούσαν 6.000 άνθρωποι που εργάζονταν με ζήλο, στέλνοντας τα προϊόντα τους σε ολόκληρη την Ευρώπη! Θα μπορούσαν όμως πολλοί να υποθέσουν ότι όλη αυτή η ευμάρεια της εποχής εκείνης προήλθε - όπως μαρτυρά και το όνομα του χωριού - από τα αμπέλια, τα σταφύλια και το κρασί...

Παραδοσιακός ξενώνας στα Αμπελάκια Λάρισας
(φωτ. Παύλος Μιχαηλίδης)

Φευ! Όλα οφείλονται στη ρίζα ενός φυτού που ευδοκιμεί στην περιοχή και οι ντόπιοι αποκαλούν ριζάρι, ενώ επισήμως αυτό λέγεται ερυθρόδανον. Όταν το 18ο αι. στον θεσσαλικό κάμπο δούλευαν όλοι νυχθημερόν στα τσιφλίκια των μπέηδων, στα Αμπελάκια κάθε οικογένεια λειτουργούσε και από μία μικρή οικοτεχνία βαφής βαμβακερών νημάτων. Μάζευαν το φυτό που φύεται εν αφθονία στις τριγύρω πλαγιές του βουνού Κίσσαβος, έκοβαν τη ρίζα του, την άφηναν στον ήλιο να ξεραθεί και την άλεθαν στο μύλο. Έγνεθαν το βαμβάκι σε νήματα, τα οποία τα άσπριζαν με λάδι, σαπούνι, σόδα και αλισίβα. Στη συνέχεια τα μούσκευαν επανειλημμένα σε καυτό νερό ρίχνοντας σ' αυτό εναλλάξ κατσικίσια κοπριά ή βοδινό αίμα ή γαστρικά υγρά αγελάδας ή ούρα ή ψαρόκολλα! Στο τέλος έβαζαν και τη σκόνη από το ριζάρι και το νήμα έπαιρνε ένα στιλπνό βαθυκόκκινο πορφυρό χρώμα. Με τα νήματα αυτά έφτιαχναν ρούχα, βελούδα, μπερντέδες, φέσια για τους Τούρκους κλπ.

Αμπελάκια Λάρισας: η πλατεία με τα πλατάνια και τις ταβέρνες

Με την αύξηση της ζήτησης οι Αμπελακιώτες αποφασίζουν τη δημιουργία (κάπου μεταξύ 1778 και 1780) του πρώτου παγκοσμίως συνεταιρισμού, μία μορφή κοινοπραξίας με την ονομασία "Κοινή Συντροφία". Μέτοχοι είναι όλοι. Αφαιρούν τους φόρους που παίρνουν οι Τούρκοι, αφαιρούν και τα κονδύλια που αναλογούν στην κοινωνική πρόνοια, στην περίθαλψη, στην εκπαίδευση και στα δημόσια έργα και το υπόλοιπο των κερδών το μοιράζουν στους γαιοκτήμονες, στους μετόχους, στους τεχνίτες και στους εργάτες της βαφής. Οι δουλειές πηγαίνουν πολύ καλά και τα προϊόντα τους πωλούνται μέσω ιδιόκτητων καταστημάτων στην Κωνσταντινούπολη, στο Βουκουρέστι, στη Μασσαλία, στη Βιέννη, στη Σμύρνη, στη Βενετία, στην Οδησσό, στο Άμστερνταμ, στο Λονδίνο και στο Παρίσι! Ο πλούτος είναι εμφανής, χτίζονται ωραιότατα αρχοντόσπιτα και επιπλώνονται με ό,τι πιο καλόγουστο κυκλοφορεί στις αγορές της Ευρώπης, ενώ σχεδιάζεται στα Αμπελάκια ακόμη και η ίδρυση Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου! Γύρω στα 1810 όμως αρχίζει η παρακμή. Αιτίες οι προσωπικές φιλοδοξίες των μετόχων, οι διαφωνίες των συνεταίρων, η εκβιομηχάνιση της Ευρώπης, η ανάπτυξη της βρετανικής κλωστοϋφαντουργίας, οι νέες χημικές βαφές, η πανούκλα που χτήπησε την περιοχή, τα χαράτσια του Αλή Πασά, οι Ναπολεόντιοι πόλεμοι, οι ρωσοτουρκικές διενέξεις και η χρεωκοπία της Τράπεζας της Βιέννης.

Αρχοντικό στα Αμπελάκια Λάρισας
(φωτ. Δ. Λαπούσης)

Θα αφήσουμε το αυτοκίνητο στην είσοδο του χωριού και θα συνεχίσουμε με τα πόδια στα στενά καλντερίμια. Αξίζει τον κόπο να επισκεφθούμε το φρουριακής μορφής τριώροφο αρχοντικό του Γεωργίου Σβαρτς, του προέδρου της Κοινής Συντροφίας. Χτίστηκε το 1787 και είναι διακοσμημένο με πολύχρωμες τοιχογραφίες, πορσελάνινο τζάκι και ξυλόγλυπτα ταβάνια. Ανοιχτό 09:00 - 15:00. Τηλ. 2495093302.

Θα πάμε και στο Κέντρο Πολιτιστικής Κληρονομιάς Αμπελακίων που λειτουργεί ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αμπελακίων στο παλιό υφαντουργείο του Αστερίου Αλεβίζου. Εκτίθενται γεωργικά εργαλεία, υλικά βαφής, υφαντά, αργαλειοί, φωτογραφίες, βιβλία κλπ. Ανοιχτό καθημερινές 10:00 - 17:00 & Σαβ/κα 09:00 - 14:00. Τηλ. 2495093147 & 6974878569.

Σειρά έχει το Λαογραφικό & Ιστορικό Μουσείο Αμπελακίων. Στεγάζεται στο αρχοντικό Μολά. Εδώ ο επισκέπτης θα βρεθεί ενώπιον μίας ζωντανής αναπαράστασης του τρόπου ζωής και εργασίας της χρυσής εκείνης εποχής. Ανοιχτό καθημερινές 11:00 - 15:00 & Σαβ/κα 11:00 - 16:30. Τηλ. 2495093090.

ΦΑΓΗΤΟ

Πανσέτα σούβλας στην ταβέρνα Πλάτανος

Ταβέρνα Ο Τάκης. Στην πλατεία. Κεμπάπ χοιρινό, κεμπάπ πρόβειο, κοκορέτσι, αρνάκι σούβλας κλπ. Τηλ. 2495093462.

Ταβέρνα Ο Δανιήλ. Κι αυτή στην πλατεία. Σουβλάκια, μπριζόλες, λουκάνικα, μπιφτέκια κλπ. Τηλ. 2495093356.

Ταβέρνα Ο Πλάτανος. Επίσης στην πλατεία. Απολαύσαμε καταπληκτική πανσέτα ρολό σούβλας, τηγανιά χοιρινή, πατάτες φούρνου και τουλουμοτύρι. Τιμές λογικές. Τηλ. 2495093130 & 6945924149.

Ταβέρνα Ριζάρι. Στο ισόγειο του ξενώνα Ευφροσύνη, δίπλα ακριβώς στον ξενώνα Εννέα Μούσες. Μοσχαράκι κοκκινιστό, χοιρινό λεμονάτο, ζυγούρι στη γάστρα, σπεντζοφάι κλπ. Τηλ. 2495093105.

Εστιατόριο Αρχοντικό. Το πιο καινούργιο στο χωριό, λειτουργεί από το 2008. Αγριογούρουνο κρασάτο, λαγός στιφάδο, μοσχαράκι με δαμάσκηνα κλπ. Δείτε και εδώ. Τηλ. 6947522337 & 6947429252.

Στο εστιατόριο του ξενοδοχείου Κούρια. Έχει ωραία θέα και προσεγμένο μενού. Τηλ. 2495093333, 2495093343 & 2495093344.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Ξενοδοχείο Κούρια

Ξενοδοχείο Κούρια. Στην είσοδο του χωριού. Διαθέτει 14 δωμάτια (δίκλινα ή τρίκλινα) με αυτόνομη θέρμανση, TV και μπαλκονάκι με θέα στην κοιλάδα, καθώς και 2 σουίτες - σοφίτες (που έχουν επιπλέον και τζάκι). Λειτουργεί εστιατόριο και καφέ μπαρ με τζάκι. Τηλ. 2495093333, 2495093343 & 2495093344.

Ξενώνας Ευφροσύνη. Πάνω από την ταβέρνα Ριζάρι. Υπάρχουν 4 δίκλινα με κεντρική θέρμανση, τηλεόραση και μπάνιο. Σερβίρεται προαιρετικά πρωινό κάτω στο ισόγειο, στην ταβέρνα Ριζάρι. Τηλ. 2495093105.

Ξενοδοχείο Χαλκιά. Αποτελείται από 10 δίκλινα δωμάτια, που διαθέτουν αυτόνομη θέρμανση, τηλεόραση και μπάνιο. Τιμές: δίκλινο από 50 € με πρωινό. Τηλ. 2495093155.

Ξενώνας Εννέα Μούσες. Χτισμένος σε παραδοσιακό στυλ, δίπλα στον ξενώνα Ριζάρι. Αποτελείται από 9 απλά δίκλινα με κεντρική θέρμανση, TV και μπάνιο. Όποιος αποφασίσει να μείνει εδώ πρέπει να προετοιμαστεί και για τις ιδιοτροπίες του ξενοδόχου, κου Κώστα. Π.χ. δεν αφήνει κανέναν να μπει στον ξενώνα αν προηγουμένως δεν βγάλει τα παπούτσια του έξω! Υπάρχουν δε (εκεί έξω) μπόλικα ζευγάρια παντόφλες όλων των μεγεθών... Επίσης σου τονίζει με έμφαση ότι το βράδυ αν επιστρέψεις από τη βόλτα σου μετά τις 23:00 θα βρεις την πόρτα του ξενώνα κλειδωμένη, εκείνος πάει για ύπνο και  εσύ πρέπει να αναζητήσεις... αλλού δωμάτιο! Γιαυτό αν βγείτε για φαγητό ή για ποτό πάρτε καλού κακού μαζί σας και κανένα ζευγάρι πιτζάμες μήπως χρειαστεί να βολευτείτε στο αυτοκίνητο... Τηλ. 2495093405 & 2495093494.

Υπάρχουν επίσης λίγα ενοικιαζόμενα δωμάτια σε διάφορα σπίτια του χωριού, τα οποία διαχειρίζεται ο Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Γυναικών Αμπελακίων. Τηλ. 2495093495 & 2495093487.

2 σχόλια:

  1. Πολύ ωραία παρουσίαση μπράβο!. Μια διόρθωση, στο εστιατόριο "Το αρχοντικό" ο σύνδεσμος προς την ιστοσελίδα του καταστήματος είναι λάθος, ο σωστός είναι http://arxontikoampelakia.blogspot.gr/

    ΑπάντησηΔιαγραφή

ΠΡΟΣΟΧΗ: πριν σχολιάσετε, παρακαλούμε διαβάστε τους "κανόνες σχολιασμού", που βρίσκονται στο δεξί άκρο της οθόνης, στην ενότητα "Σχετικά με μας".